Vanaf het invoeren van de hypotheekrenteaftrek werd de reden van de invoering van de aftrek steeds weer veranderd. Het verhaal dat de hypotheekrente is ingevoerd om het eigen woningbezit te stimuleren is helaas onzin en ook het riedeltje over een compensatie voor hoge belastingen is in ieder geval nooit de officiële reden geweest. Maar wat is dan het werkelijke verhaal? Waarom heeft Nicolaas Pierson (toenmalige minister van Financiën) deze hypotheekrenteaftrek dan ingevoerd in 1893? En was er mogelijk invloed van bankiers?

Nicolaas Pierson (achtergrond)
Nicolaas Pierson, geboren op 7 februari 1839 in Amsterdam, was een econoom, bankier en een politicus. Nadat hij 4 jaar lang hoofddirecteur was geweest van de Surinaamse bank in Amsterdam (vanaf 1868) heeft hij lange tijd gewerkt bij de De Nederlandsche Bank. Uiteindelijk heeft Pierson  24 jaar gewerkt bij DNB en was hij 1 van de directeuren. In 1885 promoveerde hij tot president-directeur wat hij bleef tot 1891. In 1891 begon de eerste periode van  Pierson als minister van Financiën.

Inkomensheffing werd ingevoerd
Omdat er in het Nederland van toen alleen maar belastingen geheven werden via accijnzen op levensmiddelen was er geen draagkrachtbeginsel (zwaarste lasten moeten door de sterkste schouders gedragen worden), zodat de arme bevolking het zeer zwaar had. Nadat er op dit systeem uit verschillende hoeken behoorlijke kritiek werd geleverd (met name door linkse partijen, maar ook koningin Emma heeft in haar troonrede opgeroepen tot eerlijker verdeling van de lasten) heeft Nicolaas Pierson een wet aangenomen (eerste Wet op de Vermogensbelasting) die ervoor zorgde dat iedereen belasting moest betalen over het inkomen dat hij verdiende. Wanneer je kosten maakte om dit inkomen te verdienen mocht je deze kosten eerst aftrekken. Verhuurders mochten daardoor de rente die zij betaalden op hun hypothecaire geldlening aftrekken van hun belastbare inkomen. Op deze manier zouden eigenwoningbezitters het gekochte huis aan zichzelf "verhuren", waardoor ook zij de rente die ze betaalden over hun hypothecaire geldlening mochten aftrekken. In ruil voor die aftrek moesten ze wel de "huurwaarde" (de huur die ze van zichzelf ontvingen) optellen bij hun belastbare inkomen, maar het voordeel van de aftrek was meestal groter dan het nadeel van de huur.

Waarom?
De hele constructie van de hypotheekrenteaftrek was eigenlijk in deze tijd al vreemd. Jezelf een woning verhuren, daar zogenaamd een belasting over moeten betalen en dan een aftrek krijgen die groter is de belasting die je over de huurinkomsten moest betalen. Het lijkt mij niet erg aannemelijk dat Pierson dit heeft gedaan, omdat hij dit zo'n logische vond. Zelf noemde hij deze aftrek een "noodzakelijk kwaad", maar het lijkt mij niet meer dan logisch om verhuurders anders te zien dan eigenwoningbezitters. Een andere reden voor deze aftrek die uiteraard voor de hand ligt is dat het een correctie zou kunnen zijn geweest op de hogere belastingen die de rijkeren nu ineens moesten betalen. Maar waarom zou hij dan niet de belastingen een paar procent omlaag brengen, want dat heeft hetzelfde effect? De reden dat hij voor deze aanpak zou hebben gekozen zou dan eerder gezocht moeten worden in het via een achterdeur geven van wat korting, zonder dat het direct zichtbaar is. Door er een vreemde redenering aan te hangen waardoor de aftrek  "noodzakelijk" was kon het voordeel toch worden verkocht aan de linkse partijen. Een andere mogelijke reden zou ook hebben kunnen liggen in zijn verleden als bankier. Want deze ietwat vreemde aftrek zou namelijk de effectieve rentelast voor een hypothecaire geldlening doen afnemen. Hierdoor zouden banken op lange termijn wellicht een stijging zien in de verkoop van hypotheken, omdat lenen voor je huis door deze fiscale maatregel aantrekkelijk is wordt. In de politiek wordt vaak wat af gelobbyd en oude vrienden uit de bankwereld (of rijkere Nederlanders) zouden natuurlijk een rol gespeeld kunnen hebben bij de totstandkoming van deze aftrek.

Huidige redenen
Tegenwoordig wordt vaak gezegd dat de hypotheekrenteaftrek is ingevoerd om het eigen woning bezit te stimuleren, maar dat is dus nooit de officiële reden geweest op het moment van invoering. Ook de zogenaamde compensatie voor de hoge belastingen zijn nooit een officiële reden geweest. En al zou Pierson deze aftrek wel hebben bedacht om de rijkere inkomens tegemoet te komen, dan had hij dat zo bedacht omdat hij de belastingen niet direct kon verlagen voor de ogen van het publiek. Rutte kan echter wel de lasten verlagen, omdat hij openlijk spreekt over belastingvoordeel voor de mensen die het meeste belasting betalen. Bij Rutte is er dus een andere reden: "de woningmarkt" die verslaafd raakte aan het vele hypothecaire krediet en nu een afkickfase niet lijkt te kunnen overleven.

Bronnen:
http://nl.wikipedia.org/wiki/Nicolaas_Pierson_(politicus) 
http://www.historischnieuwsblad.nl/00/hn/nl/162/artikel/print/10741/...

 Contact:
www.twitter.com/basvanderhout